tampon çözeltiler

asitlik ve bazlık değişmelerine karşı direnen, yani az miktarda kuvvetli asit veya kuvvetli baz ilavesiyle ph si yaklaşık olarak sabit kalan çözeltilere tampon çözeltiler ; bu direnmeye de tampon etkisi denir. bunlar genellikle zayıf asit veya bazlarla bunların kuvvetli tuzlarının karışı-mıdır. örneğin asetik asit ile sodyum asetat ; amonyak ile amonyum klorür karışımı gibi. asetik asit-asetat tamponunda h+ veya oh- eklenirse aşağıdaki nötralleşme tepkimeleri görülür.tepkimeleri yazılabilir. bununla beraber, bir poliprotik asidin çeşitli nötralleşme derecelerine malik tuzlarından ( örneğin nah2po4 ve na2hpo4 karışımı ) yararlanılabildiği gibi zayıf bir asitle başka bir asidin tuzundan ibaret sistemlerden de ( örneğin sitrik asit ve sodyum fosfat gibi ) yararlanılır. zayıf bir asitle ( ha ) tuzunun ( a- ) tampon etkisi, hidrojen iyonlarının zayıf asidin a- bazı ile birleşerek iyonlaşmış ha moleküllerini vermesiyle açıklanır:diferensiyel oranına tampon gücü veya değeri denir. o halde tampon gücü, ph nin birim kadar değişmesi için ilâvesi gereken baz yahut asit miktarıdır, db ye karşı ph değişmesi ne kadar az is ise tampon gücü de o kadar büyük, yani ph o kadar sabittir. bir tampon sisteminin tampon gücü, tuz konsantrasyonunun asit konsantrasyonuna oranı 10 ile 1/10 arasında olduğu zaman en elverişlidir. bu ise ph = pka ±1e karşındır. o halde bir asit-baz tampon çözeltisinin yararlı ph tampon aralığı pka ±1 olarak alınabilir. eğer deniş bir ph tampon aralığını kaplayacak tampon çözelti hazırlanmak istenirse, bir sıra zayıf asit seçmek gerekir ki bunların pka ları 2ph biriminden fazla fark etmemiş olsun. buna göre maksimum tampon gücü ve belli ph li tampon çözelti hazırlamak için öyle bir asit seçmek gerekir ki asidin pka sı istenilen ph ye eşit veya mümkün mertebe yakın olsun. bu halde, [tuz] / [asit] oranı 10 > ph > 4 halinde (1.1) den hesaplanır. tampon gücü bakımından önemli olan bir başka faktör de asit ve tuzun konsantrasyonlarıdır. çözeltinin derişikliğinin fazlalığı oranında ve [tuz] / [asit] = 1/1 halinde tampon gücü fazladır.normal insan kanının ph si 7,35 olup biraz baziktir. ph nin bu normal değerden 0,1 ph birimi kadar sapması ciddi patolojik rahatsızlıklara sebep olur. örneğin diyabetik komada kanın ph si 6,82 ye düşer. kanda mevcut bazı tampon sistemler kanın ph sini normal değerinde sabit tutar. en önemli tampon ikilileri;