eski hukukumuza bakış

hayat ilişkilerini düzenleyen kurallar hukuktur.osmanlı devletinde bu kurallar doğrudan doğruya dinden çıkıyordu.herhangi bir ilişkiyi düzenlemek için ilk önce kurana bakılırdı.kuranda bu konuyla ilgili hüküm bulunmazsa peygamberin sözleri yada davranışları araştırılırdı.burada da bir düzenleme bulunamazsa benzer olayların çözüm biçimine uygun bir yol tutulurdu.buna kıyas denilirdi.kıyas yoluyla da bir şey bulunamazsa bütün din bilginlerinin üstünde birleştiği çözüm yolunda karar kılınırdı.bunun adına icmadır.kıyas ve icmanın kurana ve hadise uygun olması gerekti.böylece kuran ve hadis hukuk düzeninin temel yapısını oluşturuyordu.
devler yönetimine ait kurallar kuran ve hadiste çok azdı.bu nedenle giderek hükümdarların bu alanı düzenleme yetkisi kabul edildi.buna örfi hukuk adı verilir.bu yolla osmanlı devletinin ilk zamanların da bazı yenilikler yapılmışsa da devletin niteliği dinselleştikçe örfi hukuk kurallarını da düne uydurmak zorunluluğunda kalınmıştır.ayrıca kuran ve hadiste bir sorun üzerinde çözüm yolu varsa örfi hukukla bunun dışına çıkılamamıştır.
islam dünyasında din bilginleri kıyas ve icma yoluyla hatta kuran ve hadisin yorumu dolayısı ile çok farklı hukuk anlayışı biçimlerine ulaşmışlardır.bu anlayış biçimlerine mezhep denilir.osmanlı devleti suni mezheplerin varlığını kabul etmişti.sunni mezhepler olan hanefilik, hambelilik ve maliliğin hukuk anlayışları hukukta yürürlükteydi.bir hanefi müslüman’la şafii müslüman arasındaki anlaşmazlıkta yargıç her iki mezhep’in anlayışına saygılı olmak zorundaydı.böylece hukuk uygulaması tam bir dağınıklık içinde kalıyordu.