Bölüm: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmenliği Ders: Öğretim Tasarımı Hoca: Doç. DR. Servet Bayram Hazırlayan: Sezai KAYMAZKAYA No: 20010077 Konu: Solunum SistemiTutorial Ödevİ SOLUNUM SİSTEMİ GİRİŞ Sarayiçi İlköğretim Okulu 6. sınıfta öğretimi yapılan Fen Bilgisi dersinin "Solunum Sistemi" ünitesinin öğretim tasarımı B. Seels ve Z. Glasgow'un (Seels; Glasgow,1997) öğretim tasarımı modeline göre yapılacaktır. Seels ve Glasgow'un modeli dört aşamadan meydana gelen on basamaklı bir öğretim tasarımı sürecidir. Modelin aşamaları: 1. Problem analizi, 2. Görev ve öğretim analizi, 3. Hedeflerin ve ölçütlerin belirlenmesi, 4. Öğretim Stratejileri 5. Medya seçimi, 6. Materyal geliştirme, 7. Şekillendirici değerlendirme, 8. Uygulama, 9. Erişim değerlendirmesi, 10. Uygulama, yayılım ve dağıtım basamaklarından meydana gelmektedir. I. PROBLEM ANALİZİ 1. Bilgi Toplama 2. İdeal-Reel Karşılaştırması 3. Performans Analizi 4. Kaynakların Ve Sınırlılıkların Belirlenmesi 5. Öğrenme Karakterinin Belirlenmesi 6. Hedef Ve Öncelikli Hedef Belirlenmesi 7. Problem Cümlesi Yazımı 1.1. Bilgi Toplama (Gather Information) İlköğretim 6.sınıf öğrencilerine Fen Bilgisi dersi kapsamında Solunum Sistemi ünitesi ders yılının 1.döneminde öğretilmeye çalışılmaktadır. Öğretmen branşında ders verebilecek seviyede bilgiye sahip ve yeteneği oldukça yüksektir. Öğretimin gerçekleştirileceği sınıfın mevcudu 36 kişidir ve bunların 25'i erkek 11'i kız öğrencidir. Sınıf ortamı normal düzeyde olup bunun yanı sıra dersin işlene bileceği laboratuar ve yardımcı materyal olarak bilgisayarlar bulunmaktadır. Öğretime geçilmeden önce öğrencilerin hangi seviyede olduğu hakkında bilgi edinmenin en iyi yolu işlenecek konu hakkında hazırlanmış bir ön test sunulmasıdır. Bu test öğretmenin nasıl bir ders planı izlemesi gerektiği konusunda fikir verir. Çünkü sunulan bu test ile öğrencilerin konu hakkındaki bilgi seviyesi ortaya çıkmış olur. Bu seviyeye göre hangi konulara öncelik verileceği, hangi konuların üzerinde daha çok durulacağı gibi belirlemeler yapılabilir. Yapılacak olan test kapsamında aşağıdaki sorular ve benzerleri yer almaktadır; 1. Solunum nedir? 2. Solunum sistemi nedir? 3. Bu sistemi oluşturan elemanlar nelerdir? 4. Burun yapısını şekille açıklayın. 5. Burun hastalıkları nelerdir açıklayın. 6. Burun sağlığını bozan etkenleri açıklayın . 7. Yutak nerde yer alır? 8. Yutak yapısını şekille açıklayın. 9. Gırtlak yapısını şekille açıklayın. 10. Soluk borusu yapısını şekille açıklayın. 11. Bronş ve bronşçukların konumunu maket üzerinde gösterme. 12. Akciğer yapısını şekille açıklayın. 13. Akciğer hastalıkları nelerdir açıklayın. 14. Akciğer sağlığını bozan etkenleri açıklayın . Yapılan bu ön test sayesinde öğretmen öğrencilerin solunum sistemi organları hakkındaki bilgilerini ölçerek anlatacağı konuya nereden başlayacağını, hangi konulara öncelik vereceğini ve ne kadar detaylı anlatacağını tayin eder. Test sonucunda öğrenciler arasındaki bilgi seviyesi de ölçülmüş olur. Öğretmen ders işlerken elde edilen bu sonuçları göz önüne alırsa daha iyi bir eğitim yapar. Bu testin sonunda öğrenci analizi yapılmış olur.Öğretimde MEB dan seçilmiş olan komisyon tarafından yazılmış olan ders kitabı kaynak olarak kullanılacaktır. 1.2.İdeal-Reel Karşılaştırması (Identify Discrepancies) Öğretmen konu ile ilgili yayınları tarayacak, materyalleri inceleyecek uzman görüşlerini alarak konu ile ilgili birikimini arttıracaktır.Soru cevap yönteminden de öğretmen sorularıyla öğretim yöntemini destekleyecektir. Öğrencinin konunun belirli yerlerinde motive edilmesi tavsiye edilmektedir.Burada ki amaç öğrencinin konular arasındaki bağları koparmamasıdır. Konunu işlenişini daha zevkli hale getirebilmek için bilgisayar destekli sunumlar ve programlar kullanılmalıdır.Öğretmen bu yöntemleri kullanarak hedeflenen davranışların sınıfın tamamına, % 85 oranında kazandırılabileceği idealize edilmektedir. Ön testte sınıfın başarısı %20 olmuştur. Soruların azlığı ve konuların fazlalığı düşünülürse, bu sonuca göre kesin bir hükme varmak yanlış olur. Bu testte öğrenilmek istenen öğrencilerin görecekleri bu konulara ne kadar aşina olduğu idi. Bu test ile öğrencilerin bazı konuları en azından daha önceden duymuş olduğu ortaya çıkmaktadır Yapılan testin sonuçlarından ve öğrencinin derse devamı aralıksız sağlanamayacağından ve önceki yılların başarı durumları göz önünde bulundurularak başarı oranı ideale yaklaşamayacağı tahmin edilmektedir. Bu yüzden dersin başarı ortalamasının % 70 oranında olması hedef alınmıştır. Bu hedef; öğrencilerin konuya yönelik ilgilerinin düşük olması,devamsızlıkların dikkate alınması, kullanılan materyallerin daha önce görülmesi, öğrenci beğenisine uygun düşmemesi gibi ihtimaller dikkate alınarak saptanmıştır. Fakat derste günümüz teknolojilerinin kullanılacak olması dersi zevkli hale getirebileceği düşünülmektedir. 1.3.Performans Analizi (Do Performance Analysis) Öğretmenin bilgi birikiminin ve becerisinin ne seviyede olduğu, öğrencilerin başlangıç motivasyonunun yeterli düzeyde olup olmadığı, kullanılacak materyalin öğrenciyi güdüleyecek nitelikte olup olmadığı, ders zamanının iyi öğrenme için uygun olup olmadığını inceler.Kısacası dersin performansını etkileyecek her şey analiz edilir.Bu tanıma göre sınıf için: Ders öğretmeni fen bilgisi bölümünden mezun branşında yeterliliğe sahip yinede araştırmalarına ara vermeyen kendini sürekli olarak geliştiren , konuyla ilgili uzman kişilerden faydalanarak derse hazırlıklı gelir ,öğrencilerin klasik anlatım metodundan sıkılacağını tahmin ederek derste etkileşimli anlatır. Sınıfta yeterli sessizlik sağlanmaktadır. Sınıftaki öğrencilerin oturma düzeni öğretmeninde etkisiyle uygun konuma getirilmiştir. Bunlar öğrenci performansını yükseltmektedir. Öğrencinin başlangıç motivasyonun yeterli olmadığı düşünülebilir.Öğrenciye anlatılan bilgilerin güncel yaşamda da kullanılabileceği gerçeğini belirtmeli ve ispatlanmalıdır. Mesela öğretmen cebindeki gözlüğü çıkararak ;sınıftaki gözlüklü öğrencileri rahatsız etmeden gözlüğün göz hastalıklarında kullanılan bir tedavi aracı olduğundan bahsedebilir. Ders haftada dört saattir.Bu dört saatin ikisi teorik diğer iki saati ise Laboratuar Ortamında işlenecektir.Konuyla ilgili maketler öğrencilere göstererek anlatılacaktır. Eğer okulun ekonomik şartları uygunsa video odasında konuyla ilgili filmler izletilecek, internetten bu konuların animasyonları bulunacak ve öğrencilere gösterilecektir.Bu şekildeki öğrencinin ilgisini artıracağı düşünülmektedir. Bu ilgi artışı da dersin performansını artıracaktır. 1.4.Kaynak ve Sınırlılıkların Belirlenmesi (Identify Constraints and Resources) Kullanılacak materyaller açısından okul imkanları yeterli düzeydedir. Anlatılan derse yardımcı olacak insan maket, bilgisayarlar vs. bütün materyaller bulunmaktadır. Buda öğrencilerin teorikte öğrendikleri bilgileri pratiğe dökmesiyle daha başarılı olmalarını sağlamaktadır. Ders kitabı olarak kullanılan MEB 'nın İlköğretim Fen Bilgisi 6 ders kitabı da bütün öğrencilerde bulunmaktadır. Dolayısıyla öğrenciler okula işleyecekleri konular hakkında bir ön bilgi edinerek gelebilmektedirler. 1.5.Öğrenme Karakterlerinin Belirlenmesi (Identify Learner) Bilişsel alanla ilgili amaçlar; 1. Bilgi basamağı: * Solunum organları tanıma, * Solunum sisteminin ve ne işe yarağını bilme, * Solunum organlarının yerlerini bilme, 2. Kavrama basamağı: * Solunum organların görevlerini açıklayabilme, * Solunum organlarının yapısını açıklayabilme, * Solunum organlarının görevleri nasıl yaptıklarını anlayabilme, * Solunum organları arasındaki farkı kavrayabilme. * Solunum organların birbirleriyle ilişkilerini anlatabilme, 3. Uygulama basamağı: * Solunum organlarının şekillerini çizebilme, * Solunum organlarını maket üzerine yerleştirebilme, * Solunum organlarının birbirleriyle olan bağlantılarını oluşturabilme, 4. Analiz basamağı: * Solunum organlarını özelliklerine göre ayırt edebilme , * Solunum organlarının aralarındaki gereklilik sırasına göre sınıflandırabilme * Solunum organları birbirleri ile olan etkileşimlerini saptayabilme, 5. Sentez basamağı: * İsimlerini bildiği organları hangi sistemi oluşturduğunu bulabilme. 6.Değerlendirme basamağı: * Organları karşılaştırıp, hangisinin ne işe yaradığını vücutta neler yaptığını, yaşamsal faaliyetlerini değerlendirebilme. Duyuşsal alanla ilgili amaçlar; 1.Alma basamağı: * Her bir solunum organının birbirleri ile olan ilişkilerini kavrayabilme. * Derse katılımda bulunma. 2.Tepkide bulunma basamağı: * Konular arasında ilişki kurabilme. * Ders konularını tekrar etme. * Dersi dinlerken yeterli dikkati gösterme. * Sınıfta yapılan tartışmalara katılabilme . 3.Değer verme basamağı: * Sınıfta , laboratuarda ve bilgisayar odasındaki derslere katılmaktan zevk alabilme. 4.Örgütleme basamağı: * Bu derste başarı göstermede kararlılık. * Sınıf arkadaşlarıyla birlikte çalışmada uyum gösterme . 5.Bir değer ve değerler sistemiyle tutarlı olabilme basamağı: * Materyallerin ders başarısına katkıda bulunacağına inanma. * Laboratuar ve bilgisayar odalarında gerekli davranışlarda bulunma . * Ders kitabına ve ders öğretmenine saygılı olma. Ders kapsamında psikomotor işlem bulunmamaktadır. 1.6. Hedef ve Öncelikler (Identify Priorities and Goals) Hedef : Solunum organlarını tanıma ,görevlerini ve yapılarını öğrenme. Öncelikler : * Fen bilgisine karşı olumlu tutum geliştirebilme, * Solunum organlarının neler olduğunu bilme, * Solunum organlarının görevlerini bilme, * Solunum organlarının birbirinden farklarını bilip, ayırt etme, * Solunum organları arasındaki temel ilişkileri kavrayabilme, * Solunum organlarının karşılaştığı hastalıkları ve korunma yollarını bilme, 1.7. Problem Cümlesi Yazma (Write Problem Statement) Bir lisede 1. sınıf öğrencilerinden oluşan 30 mevcutlu bir sınıfta, branşında uzman bir öğretmen ile üç ders saati kullanılarak Fen bilgisi dersinde Solunum Organları konusunda bilgiler verilecek öğrencilere çeşitli materyallerle etkileşimli olarak bu konu öğretilecektir. II. GÖREV VE ÖĞRETİM ANALİZİ Aşağıda Fen bilgisi dersinden Solunum Sistemleri konusu örneklendirilerek görev ve öğretim analizinin giriş ve hedef davranışları amaçlarına göre sınıflandırılarak açıklanmıştır. Giriş davranışları: Ortaokulda görülen Fen Bilgisi dersinin vücudumuzu tanıyalım ünitesi ile bu sene görecekleri Fen bilgisi dersi arasında ki benzerlikleri öğrencilere bildirmek ve aşağıdaki giriş davranışlarını kazanmalarını sağlamak. Giriş amacı 1.Solunum organlarımızı, yapılarını ve görevlerini söyleyebilme. Giriş Davranışları: * Burnun yapısını, görevini söyleyebilme, * Yutağın yapısını görevini söyleyebilme, * Gırtlağın yapısını, görevini söyleyebilme, * Soluk borusunun yapısını, görevini söyleyebilme, * Akciğerin yapısını, görevini söyleyebilme. * Bronş ve bronşçukların yapısını, görevini söyleyebilme. Giriş amacı 2. Burnun kısımlarını ve özelliklerini kavrayabilme. Giriş Davranışları * Burnun kısımlarını ayırabilme. * Burnun kısımlarının özelliklerini ve görevlerini sıralayabilme. * Burnun kısımlarını model üzerinde açıklayabilme. Giriş amacı 3. Yutağın kısımlarını ve özelliklerini kavrayabilme. Giriş Davranışları * Yutağın kısımlarının özelliklerini ve görevlerini sıralayabilme. * Yutağın model üzerinde açıklayabilme. Giriş amacı 4. Gırtlak kısımlarını ve özelliklerini kavrayabilme. Giriş Davranışları * Gırtlağı kısımlarını ayırabilme. * Gırtlağın kısımlarının özelliklerini ve görevlerini sıralayabilme. * Gırtlağın kısımlarını model üzerinde açıklayabilme Giriş amacı 5. Soluk borusunun kısımlarını ve özelliklerini kavrayabilme. Giriş Davranışları * Soluk borusunun şeklini çizebilme. * Soluk borusunun kısımlarını ayırabilme. * Soluk borusunun kısımlarının özelliklerini ve görevlerini sıralayabilme. * Soluk borususun kısımlarını model üzerinde açıklayabilme. Giriş amacı 6. Akciğerin kısımlarını ve özelliklerini kavrayabilme. Giriş Davranışları * Akciğerin şeklini çizebilme. * Akciğerin kısımlarını ayırabilme. * Akciğerin kısımlarının özelliklerini ve görevlerini sıralayabilme. * Akciğerin kısımlarını model üzerinde açıklayabilme İlköğretim 6.sınıf öğrencilerine birinci dönemde verilecek olan fenbilgisi dersinin giriş amaç ve davranışları tamamlanmıştır. Dönem sonunda öğrencilere kazandırılmak istenen amaçlar ve bunlara bağlı hedef davranışlar aşağıda sıralanmıştır. Amaçlar ve hedef davranışları: Amaç: Solunumu bilir. Hedef Davranışlar: 1. Vücut için gerekli olan temiz havanın alınıp vücutta oluşan kirli havanın dışarı atılmasına solunum denildiğini söyler. 2. Solunumun, solunum organlarıyla yapıldığını söyler. Amaç : Solunum sistemini oluşturan organları tanır. Hedef Davranışlar: 1. Burnun, solunum sistemi organı olduğunu söyler. 2. Gırtlağın, solunum sistemi organı olduğunu söyler. 3. Akciğerlerin, solunum sistemi organı olduğunu söyler. 4. Soluk borusunun solunum sistemi organı olduğunu söyler. Amaç : Solunum sistemini oluşturan organları ayırt eder. Hedef Davranışlar: 1. İstenilen solunum sistemi organının yerini kendi üzerinde gösterir. 2. İstenilen solunum sistemi organının yerini model üzerinde gösterir. 3. İstenilen solunum sistemi organının yerini şema üzerinde gösterir. Amaç : Solunum sistemini oluşturan organların görevlerini açıklar. Hedef Davranışlar: 1. Burnun görevini söyler. 2. Gırtlağın görevini söyler. 3. Akciğerlerin görevini söyler. 4. Soluk borusunun görevini söyler. Amaç : Solunum sistemini oluşturan organların sağlığını korumayı bilir. Hedef Davranışlar: 1. Solunum yapılan havanın temiz olması gerektiğini söyler. 2. Grip, nezle ve diğer solunum yolu hastalıklarına yakalanan kimselerden uzak durulması gerektiğini söyler. 3. Bulaşıcı hastalığı olan kişilerin eşyalarının kullanılmasının sakıncalı olduğunu söyler. 4. Sigara ve alkol kullanılmasının zararlı olduğunu söyler. 5. Temiz havada bol bol spor yapılması gerektiğini söyler. 6. Mevsime uygun giyinilmesi gerektiğini söyler. 7. Aşırı sıcak ve soğuk gıdalar yenilmesinin sakıncalı olduğunu söyler. 8. Bulunulan odanın sık sık havalandırılması gerektiğini söyler. III. HEDEF VE ÖNCELİKLERİN BELİRLENMESİ Seels ve Glasgow öğretim tasarım modelinin üçüncü basamağı hedef ve önceliklerin belirlenmesidir. Bu bölümde içeriğin farklı formatlara göre hazırlanmış hedefler yazılır. Aşağıda IDI tarafından kullanılan ABCD formatına göre hazırlanmış hedefler görülmektedir. ABCD formatı: A; Audience (Dinleyiciler) B; Behavior (Davranış) C; Condition (Durum, Şartlar) D; Degree (Derece) Bu formatta davranış kazanacak öğrenci, kazanılacak davranış, ortam özellikleri ve davranış standardı verilmektedir. Aşağıda fenbilgisi dersi örneklendirilerek ABCD formatı uygulanmıştır. Görev ve öğretim basamağında incelenen amaçların geneli için hedefler belirlenmiştir. ÖĞRENİM HEDEFLERİ A. Yaşları 11-13 arası değişen ilköğretim 6.sınıf fen bilgisi öğrencileri. B. Solunum organlarının görevlerini ,özelliklerini ve hastalıklarını tanıyıp, bu hastalıklardan korunma yollarını öğretebilme . C.Sınıf ortamında teorik ,bilgisayar odalarında ve labaratuar ortamında ise materyallerden faydalanarak . D.Proje sonunda öğrencilerin %70'i solunum organları hakkında yeterli bilgiye sahip olacaklardır.. ÖN TEST Giriş davranışlarının tespiti amacıyla bir ön test yapılmalıdır. Uygulanacak test şu soruları kapsayacaktır: 1. Yaşamınızı sürdürebilmeniz için gherekli olan şeyleri sıralayabilirmisiniz? 2. organlarımız nelerdir? Sadece isimlerini belirtiniz. 3. Solunum organları hakkında bildiklerinizi söyleyiniz. 4. Solunum organlarının şekillerini çiziniz. 5. Solunum organları ile ilgili hastalıkların adlarını söyleyiniz. 6. Solunum organlarının diger organlarla olan ilişkilerinden bahsediniz. SON TEST İlköğretim 6. sınıf fenbilgisi öğrencilerinin yukarıda sıralanan hedef davranışlara sahip olup olmadıkları kontrol edilmesi gerekmektedir. Dönem sonunda öğrencilere bir son test uygulanarak kazanılan davranışların tespiti gereklidir. Bu sayede hedeflere ne derecede ulaştığımızı ölçeriz. Uygulanacak test şu sorulardan oluşacaktır 1.Aşağıdakilerden hangisi solunum sisteminde yer alan bir organdır. A. Kalp B. Göz C. Karaciğer D. Burun 2.Aşağıdakilerden hangisi solunum sisteminde yer alan bir organ değildir. A. Soluk borusu B. Gırtlak C. Kulak D. Akciğer 3.Aşağıdakilerden hangisi solunum esnasında havanın 3. oluştığı kısımdır. A. Bronş ve bronşçuklar B. Akciğer C. Soluk borusu D. Yutak 4.Aşağıdakilerden hangisi solunum sisteminin en önemli elamanıdır. A. Yutak B. Soluk borusu C. Akciğer D. Burun 5. Aşağıdakilerden hangisi burunda olabilecek bir hastalık değildir. A. Grip B. Nezle C. Kanama D. Kemik erimesi Klasik kodlama türündeki 5 sorulu sınavı 36 mevcutlu sınıfın doğru olarak %85 lik oaran yapması beklenmektedir. IV.ÖĞRETİM STRATEJİLERİ Seels ve Glasgow öğretim tasarım modelinin dördüncü basamağında öğretim stratejileri incelenmektedir. Öğretim stratejileri incelenirken uygulanacak model aşağıda şema halinde gösterilmiştir. Öğretim tasarım modelimizin dördüncü basamağı olan öğretim stratejileri bölümünde, hedef davranışların kazandırılması sürecinde konunun içeriği sunulurken uygulanacak stratejiler ile ilgili yaklaşımlar belirlenir. Bu bölümde Jerome Bruner tarafından geliştirilen Bunuş Yoluyla Öğretim Stratejisi (Discovery Teaching) kullanılmıştır. BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETİM STRATEJİSİ (DISCOVERY TEACHING) Jerome Bruner tarafından geliştirilen stratejide öğretim sürecinin merkezinde öğrenci vardır. Ampirik çalışmalara ağırlık veren Bruner, bilimin temel bir kuralını daima ön planda tutmuştur; hangi verilerden sonuçlara varılacaksa, o veriler üzerinde gözlem yapılmalıdır. Bir kez, akademik psikologlar belirli bir filmin çocuklar üzerindeki etkisini tartışırlarken Bruner'i danışman olarak davet etmişlerdir. Tartışmayı bir süre izledikten sonra Bruner'in önerisi şu olmuştur: "Bunu, filmi seyrettikten sonra çocuklara soralım!" Bruner aynı yaklaşımı eğitim psikolojisinin problemleri karşısında da göstermektedir. Çocukların okullarda nasıl öğrendiklerini anlamak istiyorsanız, o zaman kafes içindeki fare ve güvercinleri değil sınıftaki çocukları inceleyiniz. Bruner'e göre eğitimin en son amacı "bir konunun yapısı hakkında genel bir anlayış geliştirmektir." Öğrenci bir konunun, dersin yapısını anladığı zaman, onu ilişkili bir bütün olarak görür. "Bir konunun yapısını kavramak, daha pek çok şeyin anlamlı bir biçimde o konuyla ilişkilenmesine olanak sağlar. Bruner öğretmene (mesajlarını zaten hep iş başındaki öğretmene yöneltmektedir) öğrencinin belli bir konunun yapısını algılayabilmesi için gerekli koşulları sağlamada yardımcı olmasını öğütlemektedir. Öğrenme bir yapıya dayalı olduğu zaman daha kalıcıdır ve kolaylıkla unutulmaz. Tümevarım akıl yürütme yoluyla öğrenmeyi sağlayan bu yaklaşımda esas örneklerden kurallara ve genellemelere ulaşma süreci kullanılır. Sonuçta kural ya da bilgi yapısını keşfeden öğrencidir. Keşfetme yoluyla öğrenmeyi sağlamak kuşkusuz kolay değildir. Uygulama esnasında aşağıdaki ilkeler oldukça önem taşır: * Öğretmen yetenekli ve esnek olmalı, * Aynı zamanda da konuyu çok iyi bilmelidir. * Öğretmen sabırlı olmalıdır. Çünkü keşfetme yoluyla öğrenme aceleye getirilemez. Böyle bir öğrenme genellikle umutsuzluğa yol açacak derecede yavaştır, fakat öğrencinin bir anlama düzeyine girişmesini amaç edinmek beklemeye, sabır göstermeye değer. * Öğrencilerin sürekli desteklenmesi gerekir. Burada öğretmenin yardımı, desteği, rehberliği önemlidir. * Öğretmenin vereceği destek, çocuğa ve öğrenciye güven verir. * Öğrenciyi harekete geçirmede diğer önemli bir husus, araştırma ve keşfetme çabalarının yönünün belirlenmesidir. Öğrenci, amacı bilmeli ve çözüm yöntemlerinin amaca uygun olup olmadığını bilmelidir. * Öğretmen öğrencilere seçenekler sunmalı, değişik yaklaşımlar geliştirmek için yaşantılar sağlamalıdır. Buluş Yoluyla Öğretimin etkili bir şekilde gerçekleşmesi için: Özellikle üst düzeyli hedef-davranışların (Kavrama-sentez) öğrencilere kazandırılmasında kullanılmalıdır. * Öğretmen stratejiyi önceden çok iyi planlamalıdır. * Öğrencilere verilecek örnek durumlar önceden hazırlanmalıdır. * Yönlendirici sorularla öğrenciler cevabı tahmin etme konusunda cesaretlenmelidir. * Stratejinin uygulanması esnasında değişik yöntem, araç-gereçler ve oyunlar kullanılmalıdır. * Dersle doğrudan ilgili olmayan konularda da olsa öğrencilerin merakını doyurmaya önem verilmelidir. * Ders konusuyla ilgili alanlarda çok sayıda zıt örnekler kullanılmalıdır. * Örneklere, alıştırmalara ve öğrenci etkinliklerine yeterince zaman ayrılmalıdır. Stratejinin Uygulanması: Jacobsen ve diğerleri (1985), buluş yoluyla öğretme adımlarını şöyle listelemiştir (Senemoğlu, 1997: 476-77): * Öğretmenin örnekleri sunması * Öğrencilerin örnekleri betimlemeleri * Öğretmenin ek örnekler vermesi * Öğrencilerin ek örnekleri betimlemesi ve öncekilerle karşılaştırmaları * Öğretmenin ek örnekleri ve örnek olmayan durumları sunması * Öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırmaları * Öğretmenin, öğrencilerin teşhis ettiği özellikleri, ilişkileri ya da ilkeleri vurgulaması * Öğrencilerin tanımlamaları, ilişkileri ve özellikleri ifade etmeleri Ders başlarken ders öğretmeni tahtaya tüm dönem süresince öğretilecek olan konuların başlık ve alt başlıklarını yazar. Konu başlıkları hakkında genel bilgiler verir, bu konuların amaçlarını belirler ve öğrenciye anlatır. Ders öğretmeni konularla ilgili resimleri,asetatları ve gösterilecek materyal örneklerini hazırlar. Öğretilecek konuların işleniş sırası çok önemlidir. Kolaydan zora, bilinenden bilinmeyene giderek öğrencinin ilgisi çekilmelidir V. MEDYA SEÇİMİ Seels ve Glasgow öğretim tasarımı modelinin 5.basamağı medya seçimidir. Bu basamakta medya seçim prosesi kullanılır. Medya seçim Basamakları: 1. Öğrenci ortamının belirlenmesi 2. Öğrenci kanalının belirlenmesi 3. Sınırlılık ve kaynakların belirlenmesi 4. Medya türünün belirlenmesi 5. Üretme veya satın alma 6. Kullanım Öğrenci Karakterinin Belirlenmesi: * İlköğretim 6.sınıf öğrencileri, * 36 kişi 25 erkek, 11 kız, * Yaşları 11-13 arası Öğrenme Kanalının Belirlenmesi: ÖĞRENME KANALI ÖĞRETİM MATERYALLERİ İşitsel Öğretmen sesi Görsel Resimler, şekiller, film , animasyonlar, eğitim cd leri sii. Dokunsal Maketler, Yap bozlar. Öğrenme Ortamının Belirlenmesi: * Öğretim sınıfta yapılacak. * Diğer sınıflarla çakışma olmadığı zamanlarda Bilgisayar odalarında uygun materyallerin gösterimi yapılacakltır. * Yine diğer sınıflarla çakışma olmadığı zamanlarda Labaratuarlarda İlgili konularda deneyler yapılacaktır. Kaynak ve sınırlılıkların belirlenmesi: * Okulun bilgisayar odalarında eğitim CD'lerinden yararlanılacaktır. * Ayrıca konuları anlatan çeşitli materyaller kullanılacaktır. Seçim: Medya olarak * Ders kitabı, * Yazı tahtası, * Eğitim CD'leri, (Bilden, Akademedya, Vitamin) * Anmasyonlar, * Maketler , * Yapbozlar kullanılacaktır. Üretme veya satın alma: Bu basamakta seçilen materyaller bütçeye uygun olarak üretilir veya satın alınır.Medya seçimini etkileyen bir çok faktör vardır. Bunlar: * Öğretim hedefleri, * Öğretim yöntemi, * Öğrenci özellikleri (görsel-işitsel tercihleri,öğrenme düzeyleri,vs.) , * Öğretim ortamı (büyüklüğü, araç-gereç kullanımına elverişliliği), * Araçların-gereçlerin tasarım özellikleri, * Öğretmenlerin tutumları, * Beceri , maliyet, zaman elde edebilme gibi sınırlamalar(Yalın,2001). Kullanma: Eğitim teknolojisinin ürünü olan klasik ve modern iletişim araçları aşağıda gösterilmiştir: 1.Göze Etki Eden Araçlar: * Gerçek eşya veya modeller, maketler, kesitler. * Yazı tahtası, bülten tahtası. * Küreler, haritalat, tablolar, grafikler, şemalar. * Fotoğraflar, resimler, karikatürler. * Kum havuzu, kum masası. * Ders gezintileri. * Mevsim ve tarih şeritleri. * Kitap, gazete, dergi, broşür, afişler. * Müzeler, sergiler. * Diyapozitifler, şerit ve filmler, bilgisayar, tepegöz. 2.Kulağa Etki Eden Araçlar: * Radyo, gramofon, teyp. * Radyoda konser, radyoda konferans. * Diktafon, telefon. 3.Göze Kulağa Etki Eden Araçlar: * Sesli sinema. * Tiyatro, kukla, karagöz, projeksiyon, gösteriler, slayt makinası. * Konserler, konferanslar. * Televizyon, video, internet, CD-Multimedia. İnsanlar öğrendiklerinin çoğunu okuyarak ve görerek öğrenirler. Bu bakımdan göz, öğrenmede önde gelen bir organdır. Göz özellikle bizde, öğretmenin ağırlığını üzerine almıştır. Beş duyunun öğrenmeye etkisindeki oranlar şöyle belirlenmiştir: Tat alma duyusu %3. Görme duyusu %75, İşitme duyusu %13, Dokunma duyusu %6, Koklama duyusu %3, (Kemertaş,2001). Edgar Dale'nin yaşantı konisini hatırlarsak; öğrenme, basitten karmaşığa, somuttan soyuta, kendi kendine edinilenden başkalarının yardımıyla edinilene ve çok sayıda solunum organıyla edinilenden az sayıda solunum organıyla edinilene doğru daha kolaylaşır. Bu nedenle ders için gerekli medya seçilirken bu özelliklere dikkat edilmelidir. Öğrenme Yöntemleri Hatırlama/Kullanma Okuduklarımız %10 İşittiklerimiz %20 Gördüklerimiz %30 Görüp/İşittiklerimiz %50 Söylediklerimiz %70 Söyleyip/Yaptıklarımız %90 Kullanıma örnek: İlköğretm 6.sınıf öğrencilerinin Fen bilgisi dersi örnek alınarak Seels ve Glasgow'un öğretim tasarımı modelinin medya seçimi basamağı örneklendirilerek açıklanmıştır. Fen bilgisi için kullanılan sınıf uygun yeterliliğe sahiptir. Fen bilgisi labaratuvarı olarak kullanılan özel oda, uygun ses düzenine sahip değildir. Kullanılan video kasetleri ve eğitim cd leri yeterlidir. Bilgisayar odası, sınıf mevcuduna göre küçük gelmektedir. Tepegöz iyi durumdadır fakat pencerelerde perde bulunmadığından gündüz eğitiminde tepegöz kullanımında zorluklarla karşılaşılmaktadır. Öğrencilerin konuları daha iyi öğrenmesi için organların maketleri sınıfa getiriliyor çünkü öğrenci ne kadar çok duyusuyla öğrenme olayına katılırsa o derece iyi öğreniyor.Tabi bunun yanında her ne kadar kısıtlı olsada bilgisayar odalarında konuyla ilgi cdleri ,animasyonları da izleme imkanlarına sahipler. VI. MATERYAL GELİŞTİRME VII. BİÇİMLENDİRİCİ DEĞERLENDİRME Biçimlendirici değerlendirme, Seels ve Glasgow öğretim tasarım modelinin yedinci basamağıdır. Bu basamakta geliştirilen öğretim materyallerinin değerlendirilmesi yapılmaktadır. Uygulanacak değerlendirmenin kriterleri belirlenecektir. Biçimlendirmeye yönelik değerlendirme, ürün geliştirmenin belli aşamalarında yapılan ara değerlendirmelerdir ve geliştirme sürecinin amaca uygun gidip gitmediğine ilişkin bilgi verir. Biçimlendirmeye yönelik değerlendirme ile dersin özellikleri ve kullanılacak materyaller incelenerek hangi bölümlerinin değiştirileceği veya nelerin ekleneceği soruları yanıtlanır (Köksal). 1. Eğitimsel etkinlik. 2. Kullanım kolaylığı. 3. Yazılı materyallerin ve kullanıcı kitaplarının niteliği ve niceliği 4. Donanım özellikleri 5. Üretici firmanın teknik yardım ve bakım sağlama kapasitesi, 6. Fiat (Picciano, 1994:134) Etkin bir yazılımın genel özellikleri: Her türlü etkin yazılımda bulunması gereken bazı nitelikler, Hannefin & Pack (1988:17-23) tarafından şu şekilde tanımlanmıştır. * Yazılım içerdiği dersin hedefleri üzerine kurulmuştur. * Yazılım öğrencinin özellikleriyle uyumlu olmalıdır. * Öğrenci katılımı ve etkileşimi artırıcı olmalıdır. * Öğrenmeyi bireyselleştirebilmelidir. * Yazılım öğrenciyi güdüleyebilmeli ve bunu ders boyunca koruyabilmelidir. * Öğrenciye dönüt sağlamada etkin olmalıdır. * Yazılım öğretim ortamına uygun ve öğretmeni destekleyici olmalıdır. * Öğrenci performansını doğru ve uygun şekilde değerlendirir. Öğretim tasarımı ilkeleri göz önüne alınarak geliştirilmiştir. (Bayram,1999) Bir yazılım seçilip sınıfta kullanılabilmesi için öncelikle kapsamlı olarak değerlendirilmiş olması gerekir. Böyle kapsamlı bir değerlendirmede kullanılabilecek genel kriterler ise aşağıda açıklanmıştır (price, 1991:110-118). Öğretimsel uygunluk: bir yazılımın önceden belirlenen dersin amaç ve hedeflerini öğrenciye kazandırmak için sunduğu öğretimsel etkinliklerin bir derecesi olarak algılanabilir. Bu özelliğin değerlendirmesinde kullanılabilecek genel ilkeler aşağıdaki şekilde açıklanabilir. Yazılımın kullanımı için gerekli açıklamaların açık ve doğru bir biçimde verilmiş olması gerekir. * Yazılım hedeflerde belirtilerin beklendik çıktılarla tutarlı olmalıdır. * Dersin akış sırası kolaylıkla takip edilebilir ve mantıklı olmalıdır. * Dersin içeriği doğru ve anlaşılabilir olmalıdır. * Derste kullanılan öğretimsel faaliyetler ve öğretimsel süreç etkin olmalıdır. (Bayram,1999) Eğitim programı ile olan uygunluğu: etkin bir yazılım, kullanıcı öğrenci ve öğretmenlere uygun ve halihazırdaki eğitim programına kolayca entegre olabilecek özellikte olmalıdır. Bir yazılımın eğitim programı uygunluğu değerlendirilirken aşağıdaki ilkeler göz önünde tutulmalıdır. * Yazılım diğer ilgili derslerle tutarlı olmalıdır. * Öğretim süreci ve etkinlikleri kullanıcıların beklentileri ile tutarlı olmalıdır. * Yazılım ilgili diğer bir yazılım geliştirilmesinde temel alınabilmelidir. * Yazılım kısa süre içinde eskiyecek bilgiler içermemelidir. * Yazılımdaki ders ya da dersler önerilen sürede tamamlanabilmelidir Yazılım kullanımda öğrenciye esneklik tanımalıdır. (Bayram,1999) Biçimsel etkinlik: Yazılımlar teknik özelliklerinden dolayı geçmiş yıllarda, ağırlıklı olarak biçimsel etkinlikleri baz alınarak değerlendirilmiştir. Biçimsel etkinliğin değerlendirilmesinde kullanılabilecek genel ilkeler aşağıda verilmiştir. * Ekran alanı etkili kullanılmalıdır. * Dersin farklı ekranları arasında bir uyum ve tutarlılık olmalıdır. * Ekranda sunulan bilgilerin kargaşalıktan uzak olması gerekir. * Kullanılan renkler ve ses öğrenmeyi destekleyici olmalıdır. * Kullanılan görsel özellikler öğretimi destekleyici nitelikte olmalıdır. (Bayram,1999) Programlama uygunluğu: Genelde yazılımın kullanımı sırasında teknik hata verip vermediği temel alınarak alınarak değerlendirilir. Bazı yazılımlar zaman içerisinde beklenmedik hatalar verebilir ve bu hataların tespit edilmesi beklendiğinden çok daha uzun zaman alabilir. Buna rağmen bir yazılımın program uygunluğunu değerlendirmede göz önüne alınabilecek ilkeler aşağıda sıralanmıştır. * Yazılım istendiği gibi çalışmalıdır. * Yazılım programlama ve kavramsal hatalardan arındırılmış olmalıdır. * Yazılım kullanıcının müdahalesini en aza indirmelidir. * Yazılım öğrenci ve öğretmen için kayıt tutmada gerekli güvenliği sağlamalıdır. (Bayram,1999) Biçimlendirici değerlendirme için aşağıda örnek bir bilgi formu verilmektedir. Eğitim programı değerlendirme formu Çok zayıf Zayıf Orta İyi Çok iyi Öğretimsel uygunluk NİTELİK İçeriğin doğruluğu ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Hedeflerle olan ilişkisi ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Programa oryantasyonu ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Örnek verme ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Ders akış şeması ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Alıştırma sağlama ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Dönüt sağlama ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Anlamlılık ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Rehberlik sağlama ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Eğitim programıyla olan Uygunluğu NİTELİK Öğretmenin stiliyle tutarlılık ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Öğrencinin stiliyle tutarlılık ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Konunun bütünlüğü ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Kültürel ve sosyal uygunluk ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Destekleyici materyal özelliği ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Kullanım esnekliği ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Diğer konularla yakınlık ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Etkinlik ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Geliştirebilirlik ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Çalışma süresinin uzunluğu ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Çok zayıf Zayıf Orta İyi Çok iyi Programlama uygunluğu NİTELİK Akış şeması ile tutarlılık ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Program döngüleri ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Görüntüleme ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Disket yönetimi ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Dökümanlar ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Başlatılma prosedürü ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Çalışma hızı ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Bilgi depolama ve geri getirme ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Biçimsel uygunluk NİTELİK Görünüm ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Ekran uyumu animasyonlar ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Ekran alanının kullanımı ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Ekran yoğunluğu ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Ekran okunabilirliği ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) (Yrd. Doç. Dr. Tuğba Yanpar Şahin, Yrd. Doç. Dr.Soner Yıldırım. ) VIII. UYGULAMA, BAKIM VE KONTROL Uygulama, bakım ve kontrol, Seels ve Glasgow öğretim tasarım modelinin sekizinci basamağıdır. Bu basamakta tasarlanan model uygulanır bakımı yapılır ve kontrol edilir. Bu basamakta geliştirilen eğitim yazılımı uygun bir ortamda uygulamaya bırakılır ki yapılan yanlışlıklar ,eksiklikler ortaya çıksın.Bunun için geliştirilen eğitim yazılımı Lise 1. sınıf Biyoloji öğrencilerinden her biriyle etkileşime tabi tutuluyor. Öğrencilerin beyendikleri ve beyenmedikleri kısımları not edilip gerekli geliştirme ve düzeltmeler yapılıyor.Bu sayede yazılımda öğrencilerin de fikirlerine yer verilmiş oluyor. Kaynak http://orgm.meb.gov.tr/OzelEgitimProgramlar/Egitilebilir/04.htm 2